2 Ağustos 2026'da Ne Oldu
Avrupa Birliği'nin Yapay Zeka Yasası Ağustos 2024'te yürürlüğe girmişti ama kuralları aşama aşama uygulanıyor. 2 Ağustos 2026 bu takvimin en görünür adımlarından biri oldu. Yasanın 50. maddesindeki şeffaflık yükümlülükleri bu tarihte uygulanmaya başladı. Kısacası Avrupa'daki insanlar artık bir yapay zekayla konuştuklarını ve karşılarındaki görselin, videonun ya da sesin yapay zeka ile üretildiğini bilme hakkına sahip.
Konu yalnızca Avrupalı şirketleri ilgilendirmiyor. Kurallar, yapay zeka sistemini AB pazarına sunan ya da ürettiği içerik AB'de kullanılan şirketleri de kapsıyor. Avrupa'ya ihracat yapan, Avrupalı müşteriye yazılım satan ya da Avrupa'daki kullanıcılara reklam veren bir Türk firması da bu kuralların muhatabı olabiliyor.
Dört Temel Yükümlülük
İlki sohbet robotları ve sesli asistanlarla ilgili. Bir kişi yapay zeka sistemiyle doğrudan etkileşime giriyorsa ve bu durum kendiliğinden anlaşılmıyorsa, kişiye bir yapay zekayla iletişim kurduğu bildirilmeli. Bir e-ticaret sitesindeki müşteri hizmetleri botu ya da müşteriyi arayan otomatik bir sesli asistan bu kapsamda.
İkincisi, yapay zeka ile üretilen ya da değiştirilen ses, görsel, video ve metinlerin makine tarafından okunabilir biçimde işaretlenmesi. Bu yükümlülük içeriği üreten sistemin sağlayıcısında, yani yapay zeka aracını geliştiren şirkette. Standart düzenleme işlevleri ve içeriği özünde değiştirmeyen müdahaleler kapsam dışında.
Üçüncüsü, duygu tanıma ya da biyometrik sınıflandırma sistemi kullanan kurumların, bu sistemin uygulandığı kişileri bilgilendirmesi.
Dördüncüsü, deepfake olarak bilinen ve gerçek kişileri, yerleri ya da olayları taklit eden üretilmiş içerikler. Bu tür içerikleri yayımlayan kurumlar, içeriğin yapay zeka ile üretildiğini ya da değiştirildiğini açıkça belirtmek zorunda. Açıkça sanatsal, yaratıcı ya da hiciv niteliği taşıyan işlerde bu bilgi, eserin sunumunu bozmayacak biçimde verilebiliyor. Kamuoyunu ilgilendiren konularda yayımlanan yapay zeka üretimi metinler için de aynı kural geçerli. Ancak metin bir insan tarafından editoryal olarak incelendiyse ve yayının sorumluluğunu bir kişi üstlendiyse bu yükümlülük uygulanmıyor.
Cezalar ve Geçiş Süreleri
Şeffaflık kurallarına uymamanın cezası 15 milyon avroya ya da şirketin dünya genelindeki yıllık cirosunun yüzde 3'üne kadar çıkabiliyor ve bu iki tutardan yüksek olanı esas alınıyor. Küçük ve orta ölçekli işletmeler ile yeni girişimlerde ise düşük olan tutar üst sınır kabul ediliyor.
Temmuz 2026'da yürürlüğe giren ve Dijital Omnibus olarak anılan 2026/1744 sayılı AB tüzüğü takvimde bazı değişiklikler yaptı. 2 Ağustos 2026'dan önce piyasaya sunulmuş üretken yapay zeka sistemleri, içerik işaretleme yükümlülüğüne uymak için 2 Aralık 2026'ya kadar süre kazandı. İşe alım, kredi puanlama ve eğitim gibi alanlarda kullanılan yüksek riskli yapay zeka sistemlerine ilişkin kapsamlı kurallar ise 2 Aralık 2027'ye ertelendi. 2 Ağustos 2026'dan önce yayımlanmış içerikler için geriye dönük etiketleme gerekmiyor.
Avrupa Komisyonu Haziran 2026'da, yapay zeka üretimi içeriğin nasıl işaretleneceğine ve etiketleneceğine dair gönüllü bir uygulama kılavuzu yayımladı. Kılavuz, etiketlerin nerede ve nasıl gösterileceğine dair pratik yollar ve ortak bir AB simgesi öneriyor. İmzalamak zorunlu değil, ancak kurallara uyumun gösterilmesinde önemli bir referans olması bekleniyor.
Türk Firmaları İçin Pratik Anlamı
Avrupa'daki müşterileriyle sohbet robotu üzerinden iletişim kuran bir e-ticaret sitesi, botun bir yapay zeka olduğunu konuşmanın başında açıkça söylemeli. Avrupa pazarına reklam veren bir marka, yapay zeka ile üretilmiş gerçekçi insan görüntüleri ya da ses kullanıyorsa bunu etiketlemeli. Avrupa'daki kullanıcılara yapay zeka tabanlı içerik üretim aracı sunan bir yazılım şirketi ise ürettiği çıktılara makine tarafından okunabilir işaret eklemenin teknik yolunu bulmak zorunda.
Türkiye'de de benzer bir yöne gidiliyor. 1 Ağustos 2026'da yürürlüğe giren reklam yönetmeliği değişikliğiyle, reklamda insandan ayırt edilemeyen dijital karakter kullanıldığında bunun belirtilmesi zorunlu hale geldi. 2026-2030 Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı'nda da düzenleyici çerçeve başlıklardan biri olarak yer alıyor. Yani yapay zeka içeriğini etiketleme alışkanlığı, yalnızca Avrupa'ya satış yapanlar için değil Türkiye'de reklam yapan herkes için gündemde.
Şimdiden Ne Yapılabilir
İlk adım bir envanter çıkarmak. Şirkette hangi yapay zeka araçlarının kullanıldığını, bunlarla müşteriye dönük hangi içeriklerin üretildiğini ve bu içeriklerin Avrupa'daki kişilere ulaşıp ulaşmadığını listelemek gerekiyor. İkinci adım görünür bildirimler. Müşteriyle konuşan botlarda açık bir bilgilendirme, yapay zeka ile üretilmiş gerçekçi görsel ve videolarda anlaşılır bir ibare yer almalı.
Üçüncü adım, kullanılan yapay zeka aracının sağlayıcısının içerik işaretleme konusunda ne yaptığını öğrenmek. Büyük araç sağlayıcılarının bu yükümlülüğü karşılayacak teknik adımları kendi taraflarında atması bekleniyor, ama bunu teyit etmek aracı kullanan şirketin de sorumluluğunda.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlı. Kendi ürününüzün yasa kapsamında sağlayıcı mı yoksa uygulayıcı mı sayıldığı gibi sorular için hukuki değerlendirme yapılması önerilir. Yapay zeka destekli müşteri iletişimini bu kurallara uygun biçimde kurmak isterseniz AI agent ve otomasyon sayfamızda çalışmanın kapsamını bulabilirsiniz.